Mẹ sinh thường có thể tắm vòi sen bằng nước ấm ngay khi đã đứng vững và đi lại được, thường trong ngày đầu sau sinh. Mẹ sinh mổ thường được tắm sau khoảng 24 đến 48 giờ, tuỳ loại băng vết mổ và lời dặn của bệnh viện, và cần giữ vết mổ sạch, lau khô sau khi tắm. Gội đầu cũng làm được sớm, chỉ cần gội nhanh bằng nước ấm và sấy khô ngay. Không ngâm bồn, không bơi, không tắm sông hồ cho đến khi hết sản dịch và vết thương đã lành.
| Tình huống | Khi nào tắm được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Sinh thường, không khâu | Khi đứng vững, thường trong ngày đầu | Tắm vòi sen nước ấm, có người đứng ngoài |
| Sinh thường có khâu tầng sinh môn | Như trên | Dội nhẹ vùng khâu, thấm khô, không chà |
| Sinh mổ | Khoảng 24 đến 48 giờ, theo dặn của bệnh viện | Băng chống nước thì tắm được, băng thường thì che hoặc tránh làm ướt |
| Gội đầu | Cùng lúc được tắm | Gội nhanh, sấy khô, phòng kín gió |
| Ngâm bồn, bơi | Sau khi hết sản dịch và tái khám | Thường sau khoảng 6 tuần |
Vì sao tắm gội sau sinh là cần thiết
Sau sinh, mẹ ra nhiều mồ hôi, có sản dịch và thường có vết khâu hoặc vết mổ. Da bẩn, mồ hôi và sản dịch đọng lại là môi trường cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vết khâu, viêm da, nấm.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Dịch vụ y tế quốc gia Anh (NHS) và các bệnh viện phụ sản lớn ở Việt Nam đều hướng dẫn mẹ giữ vệ sinh cá nhân hằng ngày sau sinh. Quan niệm kiêng tắm cả tháng là tập quán, không có cơ sở y khoa. Điều thật sự cần là tránh bị lạnh, tránh gió lùa khi người còn ướt và tránh ngâm nước trong khi sản dịch chưa hết.
Cách tắm an toàn cho mẹ sinh thường
- Lần tắm đầu tiên có người ở gần. Mẹ vừa mất máu, dễ choáng khi đứng lâu dưới nước ấm. Để cửa không chốt hoặc có người đứng ngoài.
- Chuẩn bị phòng tắm kín gió. Đóng cửa sổ, tắt quạt, để khăn và quần áo sạch trong tầm với.
- Dùng nước ấm, tắm nhanh. Khoảng 5 đến 10 phút là đủ. Nước ấm vừa, không nóng bỏng.
- Có ghế ngồi nếu còn mệt. Ghế nhựa thấp và thảm chống trơn giúp tránh ngã.
- Rửa vùng kín bằng nước sạch. Dội nhẹ từ trước ra sau, không thụt rửa sâu. Có thể dùng xà phòng dịu cho vùng da bên ngoài.
- Vết khâu tầng sinh môn: dội nước lên vùng khâu, dùng khăn sạch thấm khô nhẹ, không chà xát.
- Lau khô người và mặc đồ ngay trước khi ra khỏi phòng tắm, thay băng vệ sinh mới.
Cách tắm cho mẹ sinh mổ
- Hỏi bệnh viện về loại băng. Nhiều nơi dùng băng dán chống nước, tắm vòi sen được với băng này. Băng gạc thường thì cần tránh làm ướt hoặc thay băng sau tắm theo dặn.
- Để nước chảy nhẹ qua vết mổ, không xịt vòi mạnh trực tiếp, không kỳ cọ, không bôi kem hay dầu lên vết mổ nếu không được dặn.
- Thấm khô vết mổ bằng khăn sạch sau khi tắm. Giữ vết mổ khô thoáng, mặc quần cạp cao mềm không cọ vào vết mổ.
- Đứng lâu còn đau thì ngồi ghế. Tránh cúi gập người, rướn với đồ ở chỗ cao.
- Không ngâm bồn, không bơi cho đến khi vết mổ lành hẳn và bác sĩ cho phép, thường khi tái khám 6 tuần.
Gội đầu sau sinh thế nào
- Gội cùng lúc với tắm hoặc gội riêng, chọn giờ ấm trong ngày, tránh gội lúc tối muộn.
- Dùng dầu gội dịu, nước ấm, gội nhanh.
- Quấn tóc bằng khăn bông khô, sau đó sấy khô hẳn bằng máy sấy ở chế độ ấm. Không để tóc ướt đi ngủ hay ngồi trước quạt.
- Nếu còn mệt, có thể nằm gội với sự giúp đỡ của người nhà.
- Bồ kết, vỏ bưởi đun nước gội là cách làm quen, dùng được nếu không bị kích ứng da đầu.
Tắm lá và xông hơi
Tắm nước lá (lá bưởi, sả, gừng, lá lốt) là tập quán ở nhiều vùng. Nước lá đun sôi để nguội bớt dùng tắm được nếu mẹ thấy dễ chịu, miễn là nước sạch và không ngâm mình lâu.
Không nên xông vùng kín bằng hơi nóng hay ngồi trên chậu nước lá nóng. Hơi nóng có thể gây bỏng vùng da đang có vết khâu, và nước lá không vô trùng có thể đưa vi khuẩn vào đường sinh dục. Xông hơi toàn thân lâu làm mất nước, chóng mặt; mẹ sinh mổ hoặc đang ra máu nhiều không nên xông.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn sưng, đỏ, nóng, đau tăng, chảy dịch hay mủ, hoặc bị toác.
- Sốt từ 38 độ trở lên, rét run.
- Sản dịch có mùi hôi, ra máu nhiều đột ngột, thấm đẫm một băng vệ sinh trong một giờ.
- Chóng mặt, ngất khi đang tắm hoặc sau khi tắm.
- Bỏng da do nước nóng hay do xông.
- Một bên bắp chân sưng đau, khó thở, đau ngực.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ sau sinh gội đầu được không?
Được. Gội đầu không gây hại nếu dùng nước ấm, gội nhanh trong phòng kín và sấy khô tóc ngay. Để tóc bẩn lâu ngày dễ ngứa, nấm da đầu.
Mẹ sau sinh gội đầu bằng gì?
Dầu gội dịu nhẹ thông thường là đủ. Nước bồ kết, vỏ bưởi đun sôi cũng dùng được nếu da đầu không kích ứng. Tránh các loại dầu gội có mùi quá nồng nếu bé nằm gần.
Mẹ sau sinh tắm lá gì?
Lá bưởi, sả, gừng, lá lốt đun nước tắm là cách làm dân gian, dùng được nếu nước sạch, đủ ấm và không ngâm mình. Tắm nước lá không thay được việc giữ vết khâu sạch và khô.
Mẹ sau sinh xông vùng kín bằng gì?
Không nên xông vùng kín sau sinh. Hơi nóng có thể gây bỏng và nhiễm trùng vết khâu. Chỉ cần rửa vùng kín bằng nước sạch ấm mỗi lần đi vệ sinh và thay băng thường xuyên.