Bà bầu bị phù nhẹ ở bàn chân, mắt cá chân, có khi cả ngón tay, là chuyện thường gặp, nhất là vào chiều tối, trời nóng, đứng lâu và ở 3 tháng cuối. Phù kiểu này thường đỡ sau một đêm ngủ hoặc khi kê chân cao. Phù đáng lo khi xuất hiện đột ngột ở mặt, tay, chân kèm nhức đầu không đỡ, nhìn mờ, đau dưới sườn: đây có thể là tiền sản giật. Một bên chân sưng to, đau, nóng, đỏ có thể là huyết khối tĩnh mạch sâu. Hai trường hợp này phải đi khám ngay.
| Kiểu phù | Có thể là gì | Việc làm trước | Khi nào đi khám |
|---|---|---|---|
| Phù nhẹ hai bàn chân, mắt cá, nặng hơn chiều tối | Phù sinh lý thai kỳ | Kê chân, đi bộ nhẹ, tránh đứng lâu | Báo ở lần khám thai tới |
| Phù đột ngột mặt, mí mắt, tay | Nghi tiền sản giật | Đo huyết áp nếu có máy | Đi khám ngay trong ngày |
| Phù kèm nhức đầu, nhìn mờ, đau dưới sườn, nôn | Tiền sản giật nặng | Không chờ | Vào viện ngay |
| Một bên chân sưng to, đau, nóng, đỏ | Nghi huyết khối tĩnh mạch sâu | Không xoa bóp chân đó | Vào viện ngay |
| Phù kèm khó thở, đau ngực | Có thể có biến chứng tim, phổi | Gọi 115 | Cấp cứu |
Vì sao bà bầu bị phù chân
Theo Hệ thống y tế Anh (NHS), cơ thể bà bầu giữ nước nhiều hơn bình thường. Tử cung to dần đè lên các tĩnh mạch lớn ở vùng chậu, làm máu từ chân về tim chậm hơn. Dịch ứ lại ở phần thấp của cơ thể, nên chân và mắt cá bị phù.
Phù thường nặng hơn khi:
- Về chiều tối, sau cả ngày đứng hoặc ngồi.
- Trời nóng.
- Đứng hoặc ngồi một chỗ lâu, ngồi thõng chân.
- Ăn mặn nhiều.
- Thai càng về tháng cuối.
Phù sinh lý không gây hại cho mẹ và con. Sau sinh, lượng dịch dư thừa sẽ được đào thải dần qua nước tiểu và mồ hôi.
Phân biệt phù thường và phù báo bệnh
Phù thường thường có các đặc điểm: phù đều hai chân, tăng dần theo ngày tháng, đỡ khi nghỉ và kê chân, không kèm triệu chứng gì khác.
Phù do tiền sản giật. Theo NHS, tiền sản giật thường xuất hiện từ tuần 20 của thai kỳ trở đi, nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kể cả vài tuần sau sinh. Dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Nhức đầu nhiều, uống thuốc giảm đau thông thường không đỡ.
- Nhìn mờ, thấy chớp sáng, đốm sáng.
- Đau dưới xương sườn, thường bên phải.
- Phù đột ngột ở mặt, tay hoặc chân.
- Nôn, ợ nóng dai dẳng.
Tiền sản giật ở giai đoạn đầu thường chỉ có huyết áp cao và đạm trong nước tiểu, người mẹ không thấy gì. Vì vậy đi khám thai đúng lịch để đo huyết áp và thử nước tiểu rất quan trọng.
Phù do huyết khối tĩnh mạch sâu. Khi mang thai, máu dễ đông hơn. Cục máu đông trong tĩnh mạch chân làm một bên chân sưng to hơn hẳn bên kia, bắp chân đau, nóng, đỏ. Nếu cục máu đông trôi lên phổi có thể gây khó thở, đau ngực, nguy hiểm đến tính mạng.
Tự kiểm tra ở nhà
- So hai chân. Phù đều hai bên thường là phù sinh lý. Một bên to hơn rõ rệt, đau là dấu hiệu cần đi khám.
- Ấn ngón tay lên mu bàn chân hoặc mặt trước xương ống chân khoảng 5 giây rồi thả ra. Chỗ ấn lõm xuống và đầy lại chậm là có phù. Ghi lại mức độ để kể với bác sĩ.
- Nhìn mặt vào buổi sáng. Mí mắt sưng húp, mặt phù ngay khi mới ngủ dậy không phải kiểu phù sinh lý thường gặp.
- Để ý nhẫn, đồng hồ bỗng chật đột ngột.
- Nếu có máy đo huyết áp tại nhà, đo khi đã ngồi nghỉ 5 phút. Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên thì đi khám ngay.
- Theo dõi cân nặng. Tăng cân nhanh bất thường trong vài ngày có thể do giữ nước.
Cách giảm phù chân bình thường
Các cách dưới đây theo khuyến cáo của NHS:
- Tránh đứng lâu. Nếu công việc phải đứng, thỉnh thoảng ngồi nghỉ và cử động chân.
- Kê chân cao khi nghỉ. Nằm hoặc ngồi, kê chân lên gối, càng gần ngang tim càng tốt.
- Đi bộ đều đặn. Đi bộ giúp cơ bắp chân bơm máu về tim tốt hơn.
- Tập bàn chân. Gập duỗi bàn chân lên xuống khoảng 30 lần, rồi xoay tròn mỗi bàn chân 8 vòng theo mỗi chiều.
- Đi giày dép rộng, thoải mái. Chọn dép có quai điều chỉnh được, đế mềm. Tránh giày chật, giày cao gót.
- Nằm nghiêng trái khi ngủ. Tư thế này giảm đè lên tĩnh mạch lớn, giúp máu lưu thông.
- Uống đủ nước, ăn nhạt vừa phải. Uống ít nước không làm giảm phù.
- Tất áp lực có thể giúp một số người, nhưng nên hỏi bác sĩ về loại và độ áp lực phù hợp.
Không tự dùng thuốc lợi tiểu, trà giảm phù hay các loại lá đắp khi chưa hỏi bác sĩ.
Khám gì khi bị phù
Khi bạn báo phù, bác sĩ thường:
- Đo huyết áp.
- Thử nước tiểu tìm đạm.
- Hỏi triệu chứng nhức đầu, nhìn mờ, đau bụng.
- Khám chân, so hai bên.
- Có thể cho xét nghiệm máu, siêu âm thai, đo monitor tim thai nếu nghi tiền sản giật.
- Siêu âm Doppler tĩnh mạch chân nếu nghi huyết khối.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
Vào viện ngay hoặc gọi 115 nếu có:
- Phù đột ngột ở mặt, tay hoặc chân.
- Nhức đầu nhiều không đỡ, nhìn mờ, chớp sáng.
- Đau dưới sườn phải hoặc vùng thượng vị, nôn.
- Một bên chân sưng to, đau, nóng, đỏ.
- Khó thở, đau ngực.
- Ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội.
- Thai máy ít hơn thường lệ hoặc không thấy máy.
Các dấu hiệu tiền sản giật cũng có thể xuất hiện trong những tuần đầu sau sinh, nên đừng bỏ qua khi đã sinh xong.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu bị phù chân có nên đi bộ không?
Có. NHS khuyên đi bộ đều đặn để cải thiện tuần hoàn và giảm phù. Đi chậm, vừa sức, đi giày thoải mái, nghỉ khi mệt. Nếu phù kèm các dấu hiệu tiền sản giật hoặc một chân sưng đau thì không tự đi bộ mà đi khám ngay.
Bà bầu bị phù chân tháng thứ 8 có sao không?
Phù chân ở tháng thứ 8 rất hay gặp do tử cung đã lớn. Nếu phù đều hai chân, đỡ khi nghỉ và huyết áp bình thường thì thường không sao. Đây cũng là giai đoạn tiền sản giật hay xuất hiện, nên cần đo huyết áp và báo bác sĩ nếu phù tăng nhanh.
Bà bầu bị phù chân do đâu?
Do cơ thể giữ nước nhiều hơn và tử cung lớn đè lên tĩnh mạch vùng chậu, làm máu từ chân về tim chậm. Trời nóng, đứng lâu, ăn mặn làm phù nặng hơn. Ít gặp hơn là do tiền sản giật, huyết khối hoặc bệnh tim, thận.
Bà bầu bị phù chân nên làm gì?
Kê chân cao khi nghỉ, tránh đứng lâu, đi bộ nhẹ, tập xoay gập bàn chân, đi dép rộng và nằm nghiêng trái khi ngủ. Báo bác sĩ ở lần khám thai tới để đo huyết áp. Đi khám ngay nếu phù đột ngột hoặc kèm nhức đầu, nhìn mờ.