Bà bầu ăn được hải sản nếu nấu chín kỹ. Tôm, cua, ghẹ, mực, nghêu, sò đã chín và các loại cá ít thuỷ ngân (cá hồi, cá nục, cá trích, cá rô phi, cá basa) là nguồn đạm, iốt và DHA tốt cho não thai. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyên bà bầu ăn 2 đến 3 khẩu phần cá ít thuỷ ngân mỗi tuần. Cần tránh hải sản sống (hàu sống, gỏi cá, sushi cá sống), cá lớn nhiều thuỷ ngân (cá kiếm, cá mập, cá thu vua, cá ngừ mắt to) và hải sản ươn.
| Loại | Có nên ăn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tôm, cua, ghẹ, mực, bạch tuộc nấu chín | Được | Nấu đến khi thịt đục, chắc |
| Nghêu, sò, hến, vẹm, ốc nấu chín | Được | Bỏ con không há miệng sau khi nấu |
| Cá hồi, cá nục, cá trích, cá rô phi, cá basa | Được, 2 đến 3 bữa mỗi tuần | Cá béo không quá 2 bữa mỗi tuần theo NHS |
| Cá ngừ đóng hộp | Được, có giới hạn | NHS: không quá 4 hộp mỗi tuần |
| Cá kiếm, cá mập, cá cờ, cá thu vua | Tránh | Nhiều thuỷ ngân |
| Hàu sống, gỏi cá, sushi cá sống, tôm sống chấm mù tạt | Tránh | Nguy cơ vi khuẩn, virus, ký sinh trùng |
| Hải sản ươn, để qua đêm ngoài nhiệt độ phòng | Không ăn | Dễ ngộ độc |
Vì sao bà bầu nên ăn hải sản
Cá và hải sản có đạm dễ tiêu, iốt, sắt, kẽm, vitamin D, vitamin B12 và axit béo omega 3 (DHA, EPA). DHA tham gia phát triển não và mắt của thai. FDA và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) khuyến cáo bà bầu ăn khoảng 225 đến 340 g cá ít thuỷ ngân mỗi tuần, tức 2 đến 3 bữa.
Kiêng hẳn hải sản vì sợ không giúp thai khoẻ hơn, chỉ làm mẹ mất một nguồn dinh dưỡng tốt.
Loại cần tránh và lý do
Hải sản sống hoặc tái. Dịch vụ y tế quốc gia Anh (NHS) yêu cầu bà bầu tránh hải sản có vỏ ăn sống, vì chúng có thể chứa vi khuẩn, virus hoặc độc tố gây bệnh nặng. Hàu sống có thể mang vi khuẩn Vibrio và virus norovirus. Cá sống, gỏi cá nước ngọt có thể mang sán lá gan. Hải sản hun khói ăn lạnh có nguy cơ nhiễm Listeria, vi khuẩn có thể gây sảy thai, thai lưu dù mẹ chỉ sốt nhẹ.
Cá nhiều thuỷ ngân. Thuỷ ngân tích tụ nhiều ở cá săn mồi cỡ lớn, sống lâu năm. Thuỷ ngân qua được nhau thai và ảnh hưởng hệ thần kinh đang phát triển. NHS khuyên tránh cá kiếm, cá mập, cá cờ (marlin). Danh sách của FDA thêm cá thu vua (king mackerel), cá ngừ mắt to, cá orange roughy và cá tilefish vùng Vịnh Mexico.
Với cá thu hay bán ở Việt Nam (cá thu Tây Ban Nha, cá thu phấn), FDA xếp vào nhóm "lựa chọn tốt", nghĩa là ăn khoảng một bữa mỗi tuần, không nên ăn thay mọi bữa cá.
Cách chọn và nấu hải sản an toàn
- Mua hải sản tươi. Tôm vỏ bóng, đầu dính chặt thân. Cá mắt trong, mang đỏ, thịt ấn đàn hồi. Nghêu sò còn sống, khép chặt vỏ khi chạm vào. Bỏ con có mùi khai, mùi amoniac.
- Giữ lạnh. Mua xong mang về cất tủ lạnh ngay, dùng trong một đến hai ngày. Không để hải sản ngoài nhiệt độ phòng quá hai giờ.
- Tách dao thớt. Dùng thớt riêng cho hải sản sống, rửa tay và dụng cụ bằng xà phòng sau khi sơ chế.
- Nấu chín hẳn. Cá chín khi thịt đục, dễ tách thớ. Tôm chuyển đỏ hồng, thịt trắng đục. Mực chuyển trắng đục, không còn trong. Nghêu, sò, hến nấu đến khi há miệng, bỏ con không há.
- Ăn nóng. Không ăn hải sản nấu sẵn để qua đêm mà không cất tủ lạnh. Đồ thừa phải đun sôi lại.
- Đổi loại. Xen kẽ cá nhỏ, tôm, mực, cá hồi thay vì ăn mãi một loại.
Dị ứng hải sản khi mang thai
Mang thai không làm mẹ tự nhiên bị dị ứng hải sản, nhưng người đã dị ứng từ trước vẫn phải kiêng. Nổi mề đay, ngứa, sưng môi sau khi ăn là dấu hiệu dị ứng. Sưng lưỡi, khó thở, choáng là sốc phản vệ, gọi 115 ngay. Nếu từng dị ứng một loại (ví dụ tôm), hỏi bác sĩ trước khi ăn các loại giáp xác khác.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Sốt, rét run, đau cơ, tiêu chảy sau khi ăn hải sản sống hoặc đồ ươn: có thể nhiễm khuẩn, kể cả Listeria.
- Nôn nhiều, tiêu chảy nhiều lần không uống bù được, tiểu ít.
- Khó thở, sưng môi lưỡi, choáng sau khi ăn.
- Ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội, bụng gò cứng từng cơn.
- Thai máy giảm hoặc không thấy máy.
- Phù mặt tay đột ngột, nhức đầu, nhìn mờ.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu có được ăn ghẹ không?
Được, nếu ghẹ tươi và hấp hoặc luộc chín kỹ đến khi vỏ đỏ, thịt trắng đục. Ghẹ ít thuỷ ngân. Tránh ghẹ đã chết lâu hoặc có mùi lạ.
Bà bầu có được ăn hàu không?
Hàu nấu chín kỹ (nướng, hấp, nấu cháo) thì ăn được và giàu kẽm. Không ăn hàu sống hay hàu tái chanh mù tạt khi đang mang thai vì nguy cơ Vibrio và norovirus.
Bà bầu có được ăn cá thu không?
Cá thu loại hay bán ở chợ Việt Nam ăn được khoảng một bữa mỗi tuần theo phân loại của FDA. Riêng cá thu vua (king mackerel), thường là cá rất lớn nhập khẩu, thì nên tránh vì nhiều thuỷ ngân.
Bà bầu có được ăn mực không?
Được. Mực ít thuỷ ngân, nhiều đạm. Nấu chín đến khi thịt trắng đục. Không ăn mực một nắng nướng tái hay mực sống.