Thai bao nhiêu tuần tiêm uốn ván: lịch 2 mũi, 5 mũi cho bà bầu

Nếu mang thai lần đầu và chưa từng tiêm uốn ván (hoặc không nhớ, không có giấy tờ), bạn tiêm mũi 1 càng sớm càng tốt khi biết có thai, mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 1 tháng, và mũi 2 phải tiêm trước ngày dự sinh ít nhất 1 tháng. Không có một tuần cố định bắt buộc; nhiều nơi hẹn vào khoảng quý 2 cho tiện theo dõi, miễn đủ khoảng cách trên. Lần có thai sau, bạn tiêm tiếp các mũi còn lại theo lịch 5 mũi của Chương trình Tiêm chủng mở rộng: mũi 3 cách mũi 2 ít nhất 6 tháng, mũi 4 cách mũi 3 ít nhất 1 năm, mũi 5 cách mũi 4 ít nhất 1 năm. Ai đã đủ 5 mũi thì không cần tiêm thêm.

Vì sao bà bầu phải tiêm uốn ván

Uốn ván do vi khuẩn Clostridium tetani, có bào tử trong đất, phân gia súc, dụng cụ bẩn. Ở trẻ sơ sinh, bệnh thường vào qua cuống rốn khi cắt hoặc chăm sóc rốn không sạch. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), uốn ván sơ sinh có tỷ lệ tử vong rất cao và gần như không chữa được khi đã phát bệnh, nhưng phòng được hoàn toàn bằng tiêm vắc xin cho mẹ.

Kháng thể mẹ tạo ra sau tiêm đi qua nhau thai sang con. Nhờ vậy bé được bảo vệ trong những tuần đầu, trước khi đến lịch tiêm của chính bé. Mẹ cũng được bảo vệ khi sinh, nhất là nếu sinh ngoài cơ sở y tế hoặc có vết thương.

Việt Nam nằm trong số các nước đã được WHO công nhận loại trừ uốn ván mẹ và sơ sinh, và tiêm uốn ván cho phụ nữ có thai là một trong những lý do chính. Vì vậy trạm y tế xã, phường vẫn tiêm miễn phí vắc xin này cho bà bầu trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Cách tính mũi khi bạn đã từng tiêm

Lịch 5 mũi tính cho cả đời người phụ nữ, không bắt đầu lại mỗi lần mang thai. Việc cần làm là đếm xem mình đã tiêm bao nhiêu mũi có giấy tờ.

1. Tìm sổ tiêm chủng, phiếu tiêm ở lần mang thai trước, hoặc hỏi trạm y tế nơi bạn từng tiêm. Nhiều nơi đã có dữ liệu trên hệ thống tiêm chủng quốc gia.
2. Nếu hồi nhỏ bạn đã tiêm đủ các mũi bạch hầu, ho gà, uốn ván theo lịch trẻ em và có giấy tờ, bác sĩ có thể tính các mũi này vào. Bác sĩ sẽ quyết định cụ thể.
3. Nếu không có giấy tờ, coi như chưa tiêm và bắt đầu từ mũi 1. Tiêm thêm khi đã có miễn dịch không gây hại, chỉ có thể đau tay nhiều hơn một chút.
4. Nếu đã tiêm 2 mũi ở lần trước mà chưa đủ 6 tháng kể từ mũi 2, bác sĩ sẽ hẹn lại cho đủ khoảng cách.

Các bước đi tiêm

1. Mang theo sổ khám thai, sổ tiêm chủng và giấy tờ tùy thân.
2. Nói rõ tuổi thai, ngày dự sinh và tiền sử dị ứng, nhất là nếu lần tiêm trước từng bị phản ứng nặng.
3. Nhân viên y tế khám sàng lọc trước tiêm: đo nhiệt độ, hỏi tình trạng sức khoẻ. Đang sốt cao hoặc đang có bệnh cấp tính thì thường hoãn vài hôm.
4. Vắc xin tiêm bắp ở cánh tay.
5. Ngồi lại theo dõi ít nhất 30 phút tại điểm tiêm, theo quy định an toàn tiêm chủng của Bộ Y tế.
6. Giữ phiếu tiêm, ghi ngày hẹn mũi tiếp theo vào sổ.

Phản ứng sau tiêm thường gặp

Sau tiêm uốn ván, hay gặp nhất là đau, sưng, đỏ chỗ tiêm trong 1–2 ngày, có khi sốt nhẹ, mỏi người. Các phản ứng này tự hết. Bạn có thể chườm mát chỗ tiêm, nghỉ ngơi, uống đủ nước. Không tự ý dùng thuốc giảm đau khi chưa hỏi bác sĩ khám thai.

WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đều xếp vắc xin uốn ván là an toàn khi mang thai. Không có bằng chứng vắc xin này gây sảy thai hay dị tật.

Các vắc xin khác nên hỏi bác sĩ

Ngoài uốn ván đơn thuần, có vài loại vắc xin được khuyến cáo trong thai kỳ. Chúng thường phải trả phí ở cơ sở tiêm dịch vụ.

• Vắc xin ba thành phần bạch hầu, ho gà, uốn ván (Tdap): ho gà ở trẻ dưới 2 tháng rất nguy hiểm. CDC khuyên tiêm mỗi lần mang thai, tốt nhất ở đầu khoảng tuần 27 đến 36. Hệ thống y tế Anh (NHS) thường tiêm lúc 20 tuần, có thể từ tuần 16, và nên tiêm trước tuần 32. Mũi Tdap cũng tính là một mũi có thành phần uốn ván, nên bác sĩ sẽ sắp xếp để bạn không phải tiêm trùng.
• Vắc xin cúm: WHO và CDC khuyên bà bầu tiêm cúm ở bất kỳ tháng nào của thai kỳ, vì cúm ở bà bầu dễ biến chứng nặng.
• Vắc xin phòng virus hợp bào hô hấp (RSV): CDC khuyến cáo cho bà bầu ở tuần 32–36 trong mùa RSV tại Mỹ. Ở Việt Nam, hãy hỏi bác sĩ xem loại này đã có và phù hợp với bạn chưa.

Các vắc xin sống giảm độc lực như sởi, quai bị, rubella, thuỷ đậu không tiêm khi đang mang thai. Nếu định có thai, nên tiêm các loại này trước và chờ đủ thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

Sau tiêm, đến ngay cơ sở y tế hoặc gọi 115 nếu có:

• Khó thở, thở rít, sưng môi, sưng mặt, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt muốn ngất trong vài phút đến vài giờ sau tiêm. Đây có thể là phản vệ.
• Sốt cao trên 39 độ hoặc sốt kéo dài quá 2 ngày.
• Chỗ tiêm sưng to, nóng, đỏ lan rộng, chảy mủ.

Trong thai kỳ nói chung, đi khám ngay khi:

• Ra máu âm đạo, dù ít.
• Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng từng cơn đều trước 37 tuần.
• Thai máy ít hơn thường lệ hoặc không thấy máy.
• Phù đột ngột ở mặt, tay kèm nhức đầu, nhìn mờ.
• Rỉ nước hoặc ra nước ồ ạt ở âm đạo.

Câu hỏi thường gặp

Thai bao nhiêu tuần thì tiêm uốn ván?

Không có tuần bắt buộc. Nếu chưa tiêm bao giờ, tiêm mũi 1 ngay khi phát hiện có thai hoặc ở lần khám thai đầu, mũi 2 sau mũi 1 ít nhất 1 tháng. Điều quan trọng là mũi 2 xong trước ngày sinh ít nhất 1 tháng để kịp tạo kháng thể cho con.

Thai bao nhiêu tuần tiêm uốn ván mũi 2?

Mũi 2 tiêm sau mũi 1 ít nhất 4 tuần và trước ngày dự sinh ít nhất 4 tuần. Ví dụ tiêm mũi 1 lúc 20 tuần thì mũi 2 sớm nhất khoảng 24 tuần, muộn nhất khoảng 36 tuần.

Mang thai lần hai có phải tiêm uốn ván lại không?

Có, nếu chưa đủ 5 mũi. Nếu lần trước đã tiêm 2 mũi, lần này tiêm mũi 3, cách mũi 2 ít nhất 6 tháng. Nếu đã đủ 5 mũi có giấy tờ thì không cần tiêm uốn ván nữa, nhưng vẫn nên hỏi bác sĩ về mũi Tdap phòng ho gà.

Quên tiêm mũi 2 thì có phải tiêm lại từ đầu không?

Không. Theo Chương trình Tiêm chủng mở rộng, các mũi đã tiêm hợp lệ vẫn được tính, lịch bị trễ thì tiêm tiếp mũi còn thiếu, không cần bắt đầu lại. Nếu đã gần ngày sinh mà chưa kịp mũi 2, hãy báo bác sĩ để được tư vấn và nhớ tiêm bù sau sinh để hoàn thành lịch.