Thai ngoài tử cung thường có dấu hiệu từ tuần 4 đến tuần 12 của thai kỳ: trễ kinh, thử thai dương tính, ra máu âm đạo lúc có lúc không (thường màu nâu sẫm, loãng), đau bụng dưới lệch một bên, đôi khi đau ở đầu vai. Nhiều người lúc đầu không có triệu chứng gì. Nếu đau bụng dữ dội đột ngột, choáng váng, ngất, vã mồ hôi thì có thể khối thai đã vỡ gây chảy máu trong bụng, phải gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay.
| Dấu hiệu | Có thể là gì | Việc làm ngay | Mức độ |
|---|---|---|---|
| Thử thai dương tính, ra máu nâu ít, không đau | Dọa sảy, thai ngoài tử cung, hoặc bình thường | Đi khám sản trong 1–2 ngày | Cần khám sớm |
| Đau âm ỉ bụng dưới một bên kèm ra máu | Nghi thai ngoài tử cung | Khám ngay trong ngày | Khẩn |
| Đau đầu vai không rõ lý do khi có thai sớm | Máu trong ổ bụng kích thích cơ hoành | Đi cấp cứu | Rất khẩn |
| Đau bụng dữ dội đột ngột, choáng, ngất | Vỡ khối thai, chảy máu trong | Gọi 115 | Cấp cứu |
Thai ngoài tử cung là gì
Bình thường trứng thụ tinh đi theo vòi trứng vào buồng tử cung rồi làm tổ ở đó. Thai ngoài tử cung là khi trứng làm tổ ở chỗ khác. Theo NHS, thường nằm ở vòi trứng; hiếm hơn là ở buồng trứng, cổ tử cung, ổ bụng hoặc vết mổ đẻ cũ.
Vòi trứng rất hẹp và mỏng, không giãn ra được như tử cung. Khi thai lớn lên, vòi trứng có thể rách, gây chảy máu ồ ạt trong bụng. Theo ACOG, vỡ vòi trứng gây chảy máu trong và là cấp cứu đe doạ tính mạng, cần mổ ngay. Thai ngoài tử cung không thể phát triển thành em bé và không thể chuyển vào tử cung.
Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), hơn 90% thai ngoài tử cung nằm ở vòi trứng, và khoảng một nửa số người bị thai ngoài tử cung không có yếu tố nguy cơ nào đã biết.
Các dấu hiệu sớm cần để ý
Theo NHS, triệu chứng thường xuất hiện từ tuần 4 đến tuần 12:
- Trễ kinh và thử thai dương tính. Que thử lên hai vạch như thai bình thường, nên que thử không phân biệt được thai ở đâu.
- Ra máu âm đạo. Thường ít hơn kinh nguyệt, lúc ra lúc ngưng, loãng như nước và màu nâu sẫm. Nhiều người tưởng là kinh nguyệt đến muộn.
- Đau bụng dưới. Thường lệch một bên, có thể đến đột ngột hoặc tăng dần.
- Đau đầu vai. Đau ở chỗ vai nối với cánh tay, không liên quan đến vận động. Đây là dấu hiệu có thể có máu trong ổ bụng, cần đi cấp cứu.
- Khó chịu khi đi tiểu hoặc đi ngoài. Có thể kèm tiêu chảy, dễ nhầm với rối loạn tiêu hoá.
Các dấu hiệu này không đặc hiệu. Sảy thai sớm, nhiễm trùng tiểu, u nang buồng trứng cũng có thể gây ra tương tự. Chỉ bác sĩ mới xác định được, nhưng chúng đủ để bạn đi khám ngay chứ không chờ đến lịch hẹn.
Ai dễ bị thai ngoài tử cung
Ai có thai cũng có thể gặp, kể cả người không có yếu tố nguy cơ nào. Nguy cơ cao hơn khi:
- Từng bị thai ngoài tử cung.
- Từng viêm vùng chậu, viêm vòi trứng, nhiễm chlamydia hoặc lậu.
- Từng mổ vòi trứng, triệt sản, hoặc mổ vùng bụng dưới.
- Có thai khi đang đặt vòng tránh thai. Vòng giúp tránh thai rất tốt, nhưng nếu lỡ có thai thì tỷ lệ thai nằm ngoài tử cung cao hơn.
- Có thai nhờ hỗ trợ sinh sản như IVF.
- Hút thuốc lá.
- Tuổi từ 35 trở lên.
Nếu thuộc nhóm này, hãy đi khám và siêu âm sớm ngay khi thử thai dương tính.
Bác sĩ chẩn đoán bằng cách nào
- Hỏi và khám. Ngày kinh cuối, tính chất đau, lượng máu, tiền sử. Khám bụng và khám phụ khoa.
- Siêu âm đầu dò âm đạo. Tìm túi thai trong tử cung. Nếu thấy khối thai ở vòi trứng thì chẩn đoán gần như chắc chắn. Rất sớm thì có thể chưa thấy gì ở đâu cả.
- Xét nghiệm máu beta hCG. Thai bình thường giai đoạn đầu thì hCG thường tăng nhanh sau 48 giờ. Thai ngoài tử cung thường tăng chậm, đứng yên hoặc giảm. Bác sĩ thường cho thử lại sau 48 giờ để so.
- Theo dõi phối hợp. Khi hCG đã đủ cao mà siêu âm không thấy túi thai trong tử cung, bác sĩ sẽ nghi thai ngoài tử cung và theo dõi sát hoặc điều trị.
Vì vậy đôi khi bạn phải quay lại khám nhiều lần trong vài ngày. Đừng bỏ lịch hẹn, kể cả khi thấy đỡ đau.
Các hướng xử trí
Tuỳ kích thước khối thai, nồng độ hCG, tình trạng chảy máu và mong muốn sinh con sau này, bác sĩ có thể chọn:
- Theo dõi: khi hCG thấp và đang tự giảm, khối thai có thể tự tiêu. Phải xét nghiệm máu lại đến khi hCG về âm tính.
- Dùng thuốc: tiêm thuốc để ngừng sự phát triển của khối thai, áp dụng khi khối thai nhỏ, chưa vỡ. Thuốc và liều do bác sĩ quyết định sau xét nghiệm. Trong thời gian điều trị cần tái khám và thử máu nhiều lần.
- Phẫu thuật: thường là mổ nội soi, lấy khối thai và có thể phải cắt vòi trứng bên đó. Khi đã vỡ và chảy máu nhiều thì mổ cấp cứu.
Theo NHS, phần lớn phụ nữ sau thai ngoài tử cung vẫn có thể có thai bình thường, kể cả khi chỉ còn một vòi trứng. Lần có thai sau nên đi siêu âm sớm để chắc thai đã vào tử cung.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay nếu đang có thai (hoặc có thể có thai) và gặp:
- Đau bụng dữ dội, đột ngột, như dao đâm.
- Choáng váng nặng, ngất, da tái, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh.
- Đau đầu vai.
- Ra máu nhiều, thấm đẫm băng vệ sinh trong một giờ.
Đi khám sản trong ngày nếu:
- Thử thai dương tính kèm ra máu âm đạo, dù ít.
- Đau bụng dưới một bên kéo dài.
- Đã quá 5–6 tuần từ ngày kinh cuối mà siêu âm chưa thấy thai trong tử cung.
Khi đi, không tự ăn uống nhiều vì có thể phải mổ, mang theo que thử thai và kết quả khám trước nếu có.
Câu hỏi thường gặp
Thai ngoài tử cung có dấu hiệu gì khác thai thường?
Giai đoạn đầu rất giống: trễ kinh, que thử hai vạch, có thể nghén, căng ngực. Khác biệt hay gặp là ra máu nâu lúc có lúc không và đau bụng dưới lệch một bên. Chỉ siêu âm và xét nghiệm hCG mới phân biệt chắc chắn.
Thai ngoài tử cung là gì?
Là khi trứng đã thụ tinh làm tổ bên ngoài buồng tử cung, thường ở vòi trứng. Khối thai không thể phát triển thành em bé và có thể làm vỡ vòi trứng gây chảy máu trong. Cần chẩn đoán và xử trí sớm.
Thai chưa vào tử cung có phải là thai ngoài tử cung không?
Chưa chắc. Siêu âm quá sớm, khoảng dưới 5 tuần, thường chưa thấy túi thai dù thai đã nằm trong tử cung. Bác sĩ sẽ hẹn siêu âm lại và theo dõi hCG sau 48 giờ đến 1 tuần. Trong thời gian chờ, nếu đau bụng nhiều hoặc ra máu thì đi khám ngay.
Thai ngoài tử cung có giữ được không?
Không. Thai nằm ngoài tử cung không thể lớn lên an toàn và không thể chuyển vào tử cung. Mục tiêu điều trị là bảo vệ tính mạng và khả năng sinh con sau này của người mẹ.