Bà bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn 3 bữa chính và 2 đến 3 bữa phụ, mỗi bữa có tinh bột lượng vừa (ưu tiên gạo lứt, khoai, yến mạch, bánh mì nguyên cám), có đạm (cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ) và nhiều rau. Cắt nước ngọt, nước ép, trà sữa, bánh kẹo và không ăn nhiều cơm trắng một lúc. Phần lớn trường hợp kiểm soát được đường huyết bằng ăn uống và đi bộ, nhưng vẫn phải đo đường huyết theo lịch bác sĩ dặn để biết có cần dùng thuốc hay không.
| Nhóm thực phẩm | Nên chọn | Hạn chế |
|---|---|---|
| Tinh bột | Gạo lứt, gạo trộn, khoai lang, yến mạch, bún ít, bánh mì nguyên cám | Cơm trắng ăn nhiều, xôi, bánh mì trắng, mì tôm, cháo loãng nấu nhừ |
| Đạm | Cá, thịt nạc, trứng chín, đậu phụ, sữa không đường | Thịt mỡ, đồ chiên rán, xúc xích |
| Rau | Rau lá xanh, bí, su su, súp lơ, cà chua | Rau củ nhiều bột ăn thay rau (ngô, khoai tây) |
| Quả | Ổi, táo, lê, cam, bưởi, một phần nhỏ mỗi lần | Nhãn, vải, sầu riêng, mít, xoài chín, quả sấy |
| Đồ uống | Nước lọc, sữa không đường, trà nhạt | Nước ngọt, nước ép, trà sữa, nước mía |
Tiểu đường thai kỳ là gì và vì sao ăn uống quan trọng
Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết cao lần đầu phát hiện khi mang thai. Nhau thai tiết ra các hormone làm cơ thể mẹ kém nhạy với insulin, nhất là từ giữa thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bà bầu thường được làm nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g lúc 24 đến 28 tuần. Chẩn đoán khi có một trong ba chỉ số: lúc đói từ 5,1 mmol/L, sau 1 giờ từ 10,0 mmol/L, sau 2 giờ từ 8,5 mmol/L.
Đường huyết mẹ cao kéo dài làm thai tăng cân quá mức, dễ sinh khó, và làm trẻ sơ sinh dễ hạ đường huyết sau sinh. Ăn đúng giúp giữ đường huyết ổn định mà thai vẫn đủ chất để lớn.
Nguyên tắc chia đĩa
Cách dễ nhớ mà nhiều bệnh viện phụ sản dùng là chia đĩa:
- Nửa đĩa rau không phải củ bột.
- Một phần tư đĩa đạm: cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ.
- Một phần tư đĩa tinh bột: với người Việt quen ăn cơm, thường là khoảng một bát nhỏ cơm, tốt nhất trộn gạo lứt.
Thứ tự ăn cũng giúp: ăn rau trước, rồi đạm, cuối cùng mới đến cơm. Đường huyết sau bữa tăng chậm hơn so với ăn cơm trước.
Chọn tinh bột thế nào
Không cần bỏ hẳn tinh bột. Cắt tinh bột quá mức khiến mẹ đói, mệt và cơ thể đốt mỡ tạo ra thể ceton. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo bà bầu vẫn cần tối thiểu khoảng 175 g carbohydrate mỗi ngày, chia đều các bữa.
Việc cần làm là chọn loại tiêu hoá chậm và chia nhỏ:
- Đổi một phần gạo trắng sang gạo lứt hoặc gạo trộn.
- Ăn cơm khô vừa, không chan canh nhiều rồi ăn nhanh.
- Cháo nấu nhừ, bún, phở làm đường huyết tăng nhanh. Nếu ăn, ăn bát nhỏ và thêm nhiều rau, thịt.
- Khoai lang, yến mạch cán dẹt, bánh mì nguyên cám có nhiều xơ hơn bánh mì trắng.
- Buổi sáng đường huyết thường khó kiểm soát nhất. Bữa sáng nên ít tinh bột hơn các bữa khác.
Thực đơn mẫu một ngày
Đây là thực đơn tham khảo. Lượng cụ thể cần bác sĩ hoặc chuyên viên dinh dưỡng điều chỉnh theo cân nặng và kết quả đo đường huyết.
- Sáng: một lát bánh mì nguyên cám, một quả trứng luộc, cà chua, dưa chuột.
- Phụ sáng: một hộp sữa chua không đường, vài hạt óc chó.
- Trưa: một bát nhỏ cơm gạo lứt, cá kho nhạt, rau luộc, canh bí.
- Phụ chiều: một quả ổi hoặc nửa quả táo.
- Tối: một bát nhỏ cơm, thịt gà luộc bỏ da, rau cải xào ít dầu, canh rau ngót.
- Phụ tối: một ly sữa không đường, giúp tránh hạ đường huyết ban đêm và đường huyết lúc đói cao buổi sáng.
Vận động và tự đo đường huyết
Đi bộ 10 đến 15 phút sau mỗi bữa giúp đường huyết sau ăn giảm rõ. Nếu bác sĩ không dặn nghỉ ngơi, bà bầu có thể vận động mức vừa khoảng 150 phút mỗi tuần như khuyến cáo của Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG).
Bác sĩ thường dặn đo đường huyết lúc đói buổi sáng và sau các bữa chính. Ghi lại kết quả kèm món đã ăn để lần khám sau bác sĩ xem. Mục tiêu đường huyết cụ thể do bác sĩ đặt cho từng người. Nếu ăn đúng mà chỉ số vẫn cao, bác sĩ sẽ cân nhắc dùng thuốc; đây không phải thất bại của mẹ.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Thai máy giảm rõ hoặc không thấy máy.
- Ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội, bụng gò cứng đều đặn.
- Phù mặt, tay đột ngột kèm nhức đầu, nhìn mờ, đau dưới sườn. Tiểu đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tiền sản giật.
- Khát nước nhiều, tiểu nhiều, mệt lả, đường huyết đo được cao liên tục vượt mức bác sĩ dặn.
- Run tay, vã mồ hôi, hoa mắt, lú lẫn khi đang dùng insulin: có thể là hạ đường huyết. Ăn ngay một ít đường theo hướng dẫn đã được dặn và gọi cấp cứu nếu không đỡ.
- Rỉ nước âm đạo, sốt.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu bị tiểu đường ăn yến mạch được không?
Được. Yến mạch cán dẹt hoặc cắt hạt có nhiều chất xơ, làm đường huyết tăng chậm hơn cơm trắng. Tránh loại yến mạch ăn liền đã trộn đường, và vẫn ăn lượng vừa, khoảng nửa bát khi khô.
Tiểu đường thai kỳ có được ăn trái cây không?
Được, mỗi lần một phần nhỏ, như một quả táo nhỏ hay vài múi bưởi, ăn vào bữa phụ. Chọn quả ít ngọt và ăn cả miếng. Không uống nước ép vì mất chất xơ và làm đường huyết tăng nhanh.
Bà bầu có được ăn chà là không?
Chà là rất ngọt, nhất là loại sấy. Người đường huyết bình thường ăn vài quả không sao. Người tiểu đường thai kỳ nên hạn chế và tính vào lượng tinh bột của bữa phụ.
Sau sinh tiểu đường thai kỳ có hết không?
Phần lớn đường huyết trở về bình thường sau sinh. Nhưng người từng bị tiểu đường thai kỳ có nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 sau này cao hơn. ACOG khuyên làm lại nghiệm pháp đường huyết khoảng 4 đến 12 tuần sau sinh và kiểm tra định kỳ về sau.